Ապրիլի 24-ին Ջո Բայդենի կողմից «ցեղասպանություն» բառի արտաբերումը նշանակում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչում՝ հենց ԱՄՆ պետության կողմից։ Այս մասին Civic.am-ի հետ զրույցում ասաց միջազգային հարաբերությունների մասնագետ Սուրեն Սարգսյանը։
«Սա ճանաչում է և դիրքորոշման հստակ արտահայտում։ Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի կողմից ճանաչումից հետո, սա տրամաբանորեն ամփոփում է այն, որ Միացյալ Նահանգները և՛ օրենսդիր, և՛ գործադիր իշխանությունների մակարդակով ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը», - նշեց նա։
Հարցին, թե կարո՞ղ է արդյոք այս իրադարձությունը դրական ազդել Հայաստանի Հաագայի դատարան դիմելու և հայանպաստ դատական գործընթաց ունենալու հարցում, պարոն Սարգսյանը նշեց՝ ոչ․ «Սա՝ որպես փաստարկ, բնականաբար, կարող է օգտագործվել տարբեր դատական ատյաններում և իրավական պրոցեսներում, բայց ինքը կդիտարկվի ոչ թե իրավական նախադեպ, այլ քաղաքական նախադեպ, քաղաքական դիրքորոշման արտահայտում, և այդ առումով՝ ցանկացած դատական պրոցեսի ընթացքում, դա կարող է օգտագործվել՝ որպես ծանրակշիռ փաստարկ»։
Ազգագրագետ, կովկասագետ Հրանուշ Խառատյանը Հաագայի դատարանի միջոցով Հայոց Ցեղասպանության հարցի լուծումը ռեալ չի համարում, քանի որ դատարանի համար իրավական փաստաթղթերի հավաքագրումը Հայաստանի հնարավորություններից դուրս է։ Նրա խոսքով՝ թուրքական արխիվները, հատկապես, ռազմական արխիվները, զգալիորեն մաքրված են և այդ խնդիրը ավելի քաղաքական պրոցեսով պետք է անցկացվի ․ «Մեր արխիվները բավարար ինֆորմացիա չունեն։ Այդ փաստաթղթերը, ի վերջո, թուրքական են, հայկական չեն, և թուրքական արխիվներին հասանելիություն մենք չունենք»։
Չնայած դրան, ըստ տիկին Խառատյանի, երկար տարիների ընթացքում ապացուցողական նյութեր մենք ունենք։ Սակայն, չգիտենք, թե թուրքերն ինչ նյութեր ունեն՝ այդ հաշվով։ Խնդիր է նաև այն, որ այսօր արդեն ցեղասպանության ազդեցությունը ուղղակիորեն իրենց վրա կրած անձիք չկան, կան նրանց սերունդները։ Այսինքն՝ վկայաբանական գրավոր գրանցված նյութեր, հայկական կողմը շատ ունի, բայց ֆիզիկական անձիք չկան, ինչը բարդություններ է առաջացնում այս գործընթացում։
Անդրադառնալով ապրիլի 24-ի Ջո Բայդենի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը, տիկին Խառատյանը նշեց, որ լավ է, որ «ցեղասպանություն» բառը նախահագի կողմից հնչեցվեց, բայց վատ է, որ ամբողջ պատասխանատվությունը Օսմանյան կայսրության վրա մնաց և 1915 թվականով սահմանափակվեց, քանի որ ցեղասպանությունը շարունակական է դեռ։
Տիկին Խառատյանի խոսքով՝ Ֆրանսիան ակտիվ է այս խնդրում և, եթե հիմա Ամերիկան էլ ակտիվանա, կարող ենք հուսալ, որ Արցախյան վերջին պատերազմը չի լինելու միջազգայնորեն ընդունված արդյունք։
«Սա, իհարկե, հայկական հաղթանակ չէր, այլ թուրքական պատիժ, որը կարող է հետագայում ազդեցություն ունենալ հայտարարության հնարավոր ընթացքի վրա։ Մյուս կողմից հնարավոր եմ համարում, որ սա հանդիսանում է սկիզբ՝ Մինսկի խմբում Ամերիկայի ակտիվացման և Արցախյան կոնֆլիկտում իր դերակատարությունն ավելի առարկայական ու շոշափելի դարձնելու համար», - նշեց նա։
Նա նշեց, որ հնարավոր են առաջիկայում քննարկումներ տեղի ունենան, և գլխավոր տագնապն այն է, որ Հայաստանն ու Արցախն՝ իրենք, կարող են խուսափել այդ քննարկումներից՝ Արցախում գտնվող ռուս խաղաղապահների ազդեցությամբ պայմանավորված․ «Ազդեցություն, էլ չասեմ ճնշումներ՝ մեր դիվանագիտության վրա, որը կարող է պասիվանալ՝ այդ ամենի արդյուքնում։ Ես չգիտեմ, այդ դեպքում, միակողմանի՞ ենք մենք աշխատաելու, թե՞, այնուամենայնիվ, փորձելու ենք ակտիվորեն երեքի հետ էլ աշխատել, ոչ թե միայն Ռուսաստանի»։
Ըստ տիկին Խառատյանի՝ Բայդենի այս քայլը կզսպի Թուրքիային, քանի որ այն հիմա փորձում է ռազմականորեն կայանալ Անդրկովկասում և այն հիմա շատ ավելի շրջահայաց կդառնա։
Հարցին, թե ինչքանո՞վ է այս հայտարարությունը խթանելու՝ այլ երկրների կողմից ցեղասպանության ճանաչմանը, տիկին Խառատյանը նշեց, որ սա կարող է որոշ չափով Մեծ Բրիտանիայի վրա ազդեցություն ունենալ։
«Բայդենի այս քայլից, եթե կարող է որևէ բանով ազդվել, դա Մեծ Բրիտանիան է։ Նա, չեմ կարծում, թե կճանաչի ցեղասպանությունը, սակայն ամեն դեպքում այսպիսի իրավիճակում նա չի կարողանա ազդել ԵՄ-ի և ՄԱԿ-ի վրա՝ հետագա զարգացումների դեպքում։ Իսկ հիմնական երկրները, որոնք ՄԱԿ-ում, միջազգային կառույցներում դերականարություն ունեն, գոնե արևմտյան կողմից, ճանաչել են ցեղասպանությունը։ Արևելյան կողմը դժվար թե ճանաչման հարցում որևէ ակտիվ դերակատարություն ունենա», - նշեց նա։
Տիկին Խառատյանի խոսքով՝ հաջորդ խնդիրն այն է, որ մենք ասում ենք՝ «հիշում ենք և պահանջում», բայց, թե ի՞նչն ենք պահանջում, դա դեռ հստակեցված չէ․ «Մենք պահանջում ենք, որ Թուրքիան ճանաչի ցեղասպանությունը, հայրենիքի վերադարձ ենք պահանջում, հայրենազրկվածներին կոնպենսացիա ենք պահանջում։ Ի՞նչ ենք պահանջում։ Սրա հստակեցումը, սովորաբար, աշխարհաքաղաքական գործընթացների տրամաբանության հետ է կապված, թե ինչ չափով և ինչ կարող ենք մենք ձևակերպել՝ որպես պահանջ»։
Նա նշեց նաև, որ մի քանի տարի առաջ, օրինակ, Գերմանիայի Բունդեսթագը փորձում էր միակողմանի իր մասնակցությունը ունենալ՝ ցեղասպանության ճանաչման գործում, և, նույնիսկ, կոմպենսացիայի խնդիր էր քննարկվում։
«Ես սա չեմ ասում՝ միակողմանի ճանաչում, Ես ուղղակի մտածում եմ, որ Գերմանիան արդեն ինչ-որ չափով հաղթահարել է, որ ինքը կմիանա «պահանջում եմ» ձևաչափին։ Հիմա պահանջում եմ ձևաչափը տարբեր երկրներ տարբեր կերպ են պատկերացնում։ Այդտեղ մենք մեր պատկերացումը պետք է ունենաք։ Գուցե իրենք մերժեն մերը, լրացնեն, իրենցը առաջարկեն, բայց մերը պիտի մեջտեղում լինի։ Մենք շատ հրատապ պետք է մեր «պահանջում եմ» -ի չափաբաժինը հասկանանք՝ ինչն է», - ասաց տիկին Խառատյանը։
Սյուզի Սիրականյան
